FreeCell Solitaire

FreeCell kompüterdə ən tanınan kart pasyanslarından biridir. Onu sadə qaydalarla demək olar ki, şahmatvari məntiqin nadir birləşməsinə görə qiymətləndirirlər: qələbə paylamadakı bəxtdən deyil, hər gedişin nəticəsini əvvəlcədən görmək bacarığından asılıdır.

Oyunun tarixi

Kart pasyanslarından açıq düzülüş ideyasına

FreeCell-in tarixi tək bir konkret kolodadan və ya tək bir müəllifdən başlamır. O, oyunçunun kartları tədricən rəngə və dəyərə görə əsas xanalara yığdığı uzun pasyans ənənəsindən yaranıb. Klassik pasyanslarda gizli informasiya böyük rol oynayırdı: kartların bir hissəsi üzüaşağı qalırdı və oyunçu düzülüşün nə dərəcədə uğurlu olduğunu çox vaxt yalnız bir neçə gedişdən sonra anlayırdı. FreeCell bu tarazlığı dəyişdi. Burada bütün koloda başlanğıcdan görünür, buna görə də partiya açıq məntiq tapmacasına çevrilir.

FreeCell-in ən yaxın sələfi kimi adətən Baker's Game göstərilir. Həmin oyunda da açıq sütunlar və sərbəst xanalar var idi, lakin iş sahəsində kartlar eyni rəng üzrə düzülürdü. Bu qayda partiyaları daha sərt və daha az çevik edirdi. Sonradan digər pasyanslarda olduğu kimi qırmızı və qara rənglərin növbələşməsi ilə ardıcıllıqlar qurmaq ideyası yarandı. Məhz bu dəyişiklik oyuna tanış dinamika verdi: sahədə manevr imkanı artdı, amma hər sərbəst xana yenə də qiymətli resurs olaraq qaldı.

Kompüter FreeCell-in yaranması

Müasir FreeCell-in indiki formasına yaxın variantı proqramçı Pol Alfill ilə əlaqələndirilir. O, 1970-ci illərin sonunda oyunu PLATO təhsil kompüter sistemi üçün həyata keçirmişdi. Bu sistem erkən rəqəmsal mədəniyyət üçün mühüm mühit idi: burada tədris proqramları, şəbəkə təcrübələri və sonradan kütləvi kompüter əyləncələrinə təsir edən oyunlar yaranırdı. Alfillin versiyası göstərdi ki, açıq düzülüşlü pasyans ekran üçün xüsusilə uyğundur. Kompüter partiyaları tez paylaya, qaydalara nəzarət edə və oyunçuya fiziki koloda olmadan müxtəlif planları yoxlamağa imkan verə bilirdi.

FreeCell-in əsas xüsusiyyəti öz dövrü üçün çox müasir görünürdü: oyun sadəcə kart məşğələsinin monitora köçürülməsi deyildi, rahat rəqəmsal başsındıran idi. Oyunçu səkkiz sütunu, dörd sərbəst xananı və asdan krala qədər rənglər üzrə yığılmalı dörd əsas sahəni görürdü. Bir çox pasyansdan fərqli olaraq, burada məğlubiyyəti yalnız pis təsadüflə izah etmək çətindir. Səhvlər daha çox oyunçunun sərbəst xanaları tez tutması, aşağı kartları bağlaması və ya həllə yol aça biləcək ardıcıllığı pozması ilə bağlı olur.

Bu prinsip erkən kompüterlərin imkanları ilə yaxşı uyğunlaşdı. Maşın oyunçunun üzərindən rutin hissəni götürürdü, lakin tapşırığın özünü əlindən almırdı. Gediş yenə də insanın seçimi olaraq qalırdı, proqram isə yalnız nəticələri göstərir, mexaniki səhvləri aradan qaldırır və istənilən anda yeni partiyanı əlçatan edirdi. Buna görə FreeCell tez bir zamanda rəqəmsal formatdan xarici görünüşdən daha çox faydalanan pasyans nümunəsinə çevrildi.

Windows sayəsində populyarlıq

FreeCell dünya şöhrətini Microsoft Windows üçün versiya sayəsində qazandı. 1990-cı illərin əvvəlində oyun əyləncə paketlərinin tərkibində yayılırdı, daha sonra isə milyonlarla istifadəçi üçün sistemin tanış hissəsinə çevrildi. Bir çox insan məhz bu versiya ilə pasyansla tanış oldu: onu ofislərdə, evdə, kompüter siniflərində və daxili oyun dəsti az olsa da yadda qalan köhnə fərdi kompüterlərdə işə salırdılar.

Düzülüşlərin nömrələnməsi mühüm rol oynadı. İstifadəçilər konkret partiyaları müzakirə edə, onlara qayıda və nəticələri müqayisə edə bilirdilər. FreeCell ətrafında xüsusi bir nüfuz formalaşdı: bu, demək olar ki, hər paylamanın diqqətlə oynanarsa həll edilə bildiyi pasyans idi. Ayrı-ayrı çətin nömrələr də məşhurlaşdı, çünki onlar adi kart oyununu kollektiv maraq mövzusuna çevirirdi. Oyunçular həllər axtarır, strategiyalar barədə mübahisə edir və tədricən FreeCell-i səbir və hesablamanın sınağı kimi qəbul edirdilər.

Kompüter dövrü üçün bu qeyri-adi idi: daxili oyun sadəcə vaxt keçirmək üçün deyil, ölçülə bilən çağırış təklif edirdi. Partiya nömrəsi tapşırığın ünvanı kimi işləyirdi. Bir istifadəçi digərinə hansı düzülüşün çətin olduğunu deyə bilərdi və hər ikisi eyni sahəni alırdı. Bunun sayəsində FreeCell bir çox qısa ofis əyləncəsindən daha ciddi qəbul olunurdu. O, sürətli reaksiya, səs-küylü tərtibat və ya süjet tələb etmirdi; cazibəsi aydın qaydalara, təkrarlana bilənliyə və həllin mövcudluğunu sübut etmək imkanına əsaslanırdı.

FreeCell niyə qorunub qaldı

FreeCell-in uzunömürlülüyü yalnız köhnə Windows versiyalarına nostalji ilə izah olunmur. Oyun masaüstü kompüterlərdən brauzerlərə, telefonlara və planşetlərə keçidi uğurla keçdi, çünki qaydaları demək olar ki, uyğunlaşdırma tələb etmir. Sahə yığcamdır, bütün kartlar görünür, gedişi siçanla, toxunuşla və ya klaviatura ilə etmək asandır. Bununla belə, partiya kifayət qədər dərindir: bir səhv qərar on gediş sonra çıxılmaz vəziyyət yarada bilər, düşünülmüş sütun boşaltması isə bütün oyunun gedişini dəyişə bilər.

FreeCell pasyanslar arasında ədalət hissinə görə də xüsusi yer tutdu. Klondike-də oyunçu tez-tez kolodadakı kartların sırasından, Spider Solitaire-də isə uzun sıraların mürəkkəb yenidən qurulmasından asılı olur, FreeCell-də isə demək olar ki, hər şey göz önündədir. Buna görə məğlubiyyət təsadüfi uğursuzluq kimi yox, daha dəqiq plan tapmaq üçün səbəb kimi qəbul edilir. Bu şəffaflıq oyunu həm qısa fasilələr üçün rahat, həm də tapşırığı sona qədər həll etməyi sevənlər üçün cəlbedici etdi.

Bu gün FreeCell rəqəmsal kart oyunlarının klassikası olaraq qalır. O, əməliyyat sistemlərinin və cihazların dəyişməsinə tab gətirdi, çünki əsas keyfiyyətini qorudu: sadə qaydalar tez izah olunur, yaxşı partiya isə yenə də diqqət, intizam və hesab tələb edir.

FreeCell oyununun qaydaları

FreeCell 52 kartdan ibarət standart koloda ilə, cokerlərsiz oynanılır. Paylamadan sonra bütün kartlar dərhal açıq olur və səkkiz iş sütununa düzülür: ilk dörd sütunda yeddi, qalan dörd sütunda isə altı kart olur. Yuxarıda dörd sərbəst xana və dörd əsas sahə yerləşir. Partiyanın məqsədi bütün kartları rənglər üzrə əsas sahələrə, aslardan başlayıb krallarla bitirərək köçürməkdir.

Əsas sahələr ciddi şəkildə artan ardıcıllıqla yığılır: as, iki, üç və beləliklə krala qədər. Hər rəngin öz əsas sahəsi var, buna görə ürəklər yalnız ürəklərin, piklər isə yalnız piklərin üzərinə gedir. Kart artıq əsas sahəyə qoyulubsa, adətən iş sahəsindəki yerdəyişmələr üçün ona ehtiyac qalmır, baxmayaraq ki, bəzi versiyalarda onu geri qaytarmaq mümkündür. FreeCell-in klassik məntiqində oyunçu kartları yuxarıya yalnız bu, sahənin daha sonra açılmasına mane olmayanda göndərməyə çalışır.

İş sütunlarında kartlar dəyər üzrə azalan qaydada və rəngləri növbələşdirməklə köçürülür. Məsələn, qara doqquzu qırmızı onluğun, qırmızı altılığı isə qara yeddiliyin üzərinə qoymaq olar. Burada mast vacib deyil: yalnız dəyər və rəng nəzərə alınır. Bu qayda aşağıdakı kartlara çıxışı açmağa və tədricən bütöv sütunları boşaltmağa kömək edən müvəqqəti ardıcıllıqlar yaradır.

FreeCell-i bir çox başqa pasyansdan fərqləndirən əsas cəhət sərbəst xanalardır. Hər belə xanaya müvəqqəti olaraq istənilən bir kart qoymaq olar. Xanalar oyunçunun qısa yaddaşı kimi işləyir: mane olan kartı kənara çəkməyə, sütunun dərinliyindən lazımi kartı çıxarmağa və ya ardıcıllığın köçürülməsini hazırlamağa imkan verir. Lakin hər dolu xana hərəkət azadlığını kəskin azaldır, buna görə onlardan ehtiyatla istifadə etmək lazımdır.

Formal olaraq bir gedişdə yalnız bir kart köçürülür. Ancaq sahədə kifayət qədər sərbəst xana və boş sütun varsa, oyunçu görünən ardıcıllığı birdən köçürə bilər, çünki proqram əslində bir neçə tək gedişi ardıcıl yerinə yetirir. Sərbəst yerlər nə qədər çox qalsa, o qədər uzun ardıcıllığı təhlükəsiz köçürmək olar. Boş iş sütunu xüsusilə dəyərlidir: ona istənilən kartı və ya uyğun ardıcıllığı qoymaq olar və o, çox vaxt düzülüşü yenidən qurmağın əsas alətinə çevrilir.

Bütün dörd rəng əsas sahələrdə tam yığılanda partiya udulmuş sayılır. FreeCell-də məğlubiyyət adətən cəhd sayı məhdud olan oyunlardakı kimi avtomatik qeydə alınmır: oyunçu sadəcə faydalı gediş qalmayan mövqeyə gəlir. Belə vəziyyətdə bir neçə gedişi geri qaytarmaq, yenidən başlamaq və ya planı sahənin başqa hissəsindən qurmaq olar.

Əmin oyun üçün məsləhətlər və texnikalar

FreeCell-in ən vacib texnikası sərbəst xanaları tutmağa tələsməməkdir. Yeni başlayanlar onları tez-tez mane olan hər kart üçün anbar kimi istifadə edir, lakin bir neçə gedişdən sonra hər xananın bloklandığını və lazım olan ardıcıllığı artıq köçürməyin mümkün olmadığını görürlər. Kartı ora yalnız bu hərəkətin hansı konkret kartı və ya sütunu azad edəcəyi aydın olanda qoymaq daha yaxşıdır. Sərbəst xana özlüyündə yox, yaxın planın bir hissəsi kimi qiymətlidir.

İlk gedişdən əvvəl bütün sahəni nəzərdən keçirmək faydalıdır. Asları və ikiləri tapmaq, onların üstündə hansı kartların olduğunu qiymətləndirmək və hansı sütunları daha tez açmağın mümkün olduğunu anlamaq lazımdır. Aşağı kartlar dərinlikdə bloklanıbsa, başqa yerdə dərhal gözəl uzun sıralar qurmağa dəyməz: əsas sahələr böyüməyə başlamayana qədər partiya yenə dayanacaq. Yaxşı başlanğıc çox vaxt sadə görünür, amma əsas kartları azad edir və variantların sayını artırır.

Boş sütun adətən sərbəst xanadan daha vacibdir. O, müvəqqəti olaraq bir kartı deyil, bütöv qrupları daşımağa, ağır sütunları sökməyə və kartların sırasını çıxılmaz vəziyyət yaratmadan dəyişməyə imkan verir. Buna görə erkən məqsədlərdən biri ən azı bir sütunu boşaltmaqdır. Bunun üçün sonuna qədər qısa gediş zənciri olan sütunları axtarmaq sərfəlidir: əgər sütunda az kart qalıbsa və üst kartları rənglər üzrə yerləşdirmək mümkündürsə, onun boşaldılması partiyanın dönüş nöqtəsinə çevrilə bilər.

Bütün kartları dərhal əsas sahələrə göndərmək lazım deyil. Asları və ikiləri adətən təhlükəsiz şəkildə çıxarmaq olar, lakin daha böyük kartlar bəzən müvəqqəti ardıcıllıqlar üçün dayaq kimi lazımdır. Məsələn, qara səkkizliyin erkən götürülməsi qırmızı yeddiliyi köçürməyə və onun altındakı vacib kartı açmağa mane ola bilər. Kartı yuxarı göndərməzdən əvvəl onun iş sahəsində ara pillə kimi hələ lazım olub-olmadığını yoxlamaq yaxşıdır.

Daha bir faydalı vərdiş sahənin tutumunu hesablamaqdır. Dörd sərbəst xana boşdursa, amma boş sütun yoxdursa, bir boş sütun olan vəziyyətə nisbətən daha az kartı sökmək mümkündür. Sütun və bir neçə xana boş olanda imkanlar kəskin artır. Buna görə güclü oyunçu sadəcə icazəli gedişi görmür, həm də ondan sonra növbəti yenidənqurma üçün kifayət qədər yer qalacağını qiymətləndirir.

Çətin düzülüşlərdə hədəfdən geriyə doğru düşünmək kömək edir. Əgər qırmızı beşliyi çıxarmaq lazımdırsa, onun üstündə hansı kartların olduğunu, onları müvəqqəti hara aparmağın mümkünlüyünü və hansı kartın dayaq olmalı olduğunu yoxlayın. Belə əks hesablama sahədə çoxlu demək olar ki, hazır ardıcıllıq olanda xüsusilə faydalıdır. O, təsadüfi gedişlərin sayını azaldır və artıq işləyən strukturu pozmamağa kömək edir.

Həmçinin sıraları lazımsız yerə parçalamaqdan qaçmaq faydalıdır. Ardıcıllıq artıq dəyər üzrə azalan və rəngə görə düzgün yığılıbsa, faydasını anlamadığınız təsadüfi gediş naminə onu sökməyin. Yerdəyişmələrin məqsədi sadəcə kartı başqa yerə aparmaq deyil, düzülüşün bağlı hissələrinə çıxışı artırmaq, boş yerləri qorumaq və əsas sahələri növbəti dəyərə yaxınlaşdırmaqdır.

FreeCell sakit tempi mükafatlandırır: bütün boş yerləri tez doldurmaqdansa, bir düşünülmüş gediş etmək daha yaxşıdır. Partiya çıxılmaz vəziyyətə düşübsə, həll çox vaxt tam yenidən başlamada yox, daha əvvəlki anda bir kartı sərbəst saxlamaq və ya əvvəlcə sütunu boşaltmaq lazım olan nöqtədə tapılır.